Hà Nội, ngày 22-09-2019

Hồn quê trong sáo diều làng Bá Dương Nội

12/05/2019 08:27 | 0
(HNM) - Về làng Bá Dương Nội (xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng) những ngày này, từ xa đã thấy những cánh diều vút cao, chao liệng trên bầu trời. Giữa nhịp sống hiện đại, vào những buổi chiều tà hay đêm trăng thanh, tiếng sáo diều ngân nga, da diết như mời gọi... đã mang đến niềm thư thái, yên bình, đưa mỗi người trở về lắng đọng với hồn quê sau mỗi ngày lao động vất vả...

Thú chơi công phu

Tự hào về thú chơi độc đáo của quê mình, nghệ nhân Nguyễn Hữu Khiêm, người làng Bá Dương Nội vui vẻ giới thiệu: “Người dân làng Bá Dương Nội chơi diều quanh năm, chỉ cần thời tiết đẹp, có gió nhẹ, người chơi rảnh việc là mang diều ra thả, nhưng vui nhất vẫn là được thả diều vào những chiều hè. Người chơi diều không chỉ chọn ban ngày, những “tay chơi” lão luyện thường chọn bầu trời đêm bởi khi đó tiếng sáo diều mê hoặc hơn; trong không gian tĩnh lặng, yên bình, tiếng sáo diều vi vút, trong trẻo... như trải lòng, như tâm tình, tự sự mà vô cùng phóng khoáng, đầy chất thơ...
 
Trưng bày diều tại làng Bá Dương Nội (xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng). Ảnh: Mạnh Dũng


Quả thực, ở làng Bá Dương Nội, từ những em bé tóc còn để chỏm đến các cụ già đều có thể dễ dàng chế tác ra những chiếc diều kỳ diệu. Nhưng, để diều bay cao, không chao đảo, âm thanh của sáo đạt đến độ tinh tế thì phải nhờ đến đôi tay tài hoa của những nghệ nhân làm diều - thả diều lâu năm, bởi phải có kinh nghiệm trong chọn tre, đục sáo... diều mới thành tuyệt tác. Theo nghệ nhân Nguyễn Hữu Khiêm, diều có nhiều loại và được đặt tên theo hình dáng cánh diều, như: Cánh muỗm, cánh chanh, cánh mộc… Việc gài sáo vào diều cũng có bí quyết riêng, thường từ 1 đến 3 sáo. Nếu chơi “sáo một” thì sáo đó phải kêu to, hồi cực chuẩn mới nghe được; còn với “sáo đôi” (còn gọi là cặp "mẹ - con") thì 2 sáo phải hòa với nhau theo lối “mẹ gọi - con thưa” mới tạo được âm thanh hay. Không nên gắn nhiều sáo trên 1 diều bởi dễ tạo âm thanh hỗn độn, không chuẩn mực, không tinh tế…

Ngày nay, để mang cánh diều truyền thống của làng giao lưu ở địa phương khác, những thành viên chơi diều của Câu lạc bộ diều làng Bá Dương Nội đã cải tiến để cánh diều có thể gấp lại, thuận tiện khi di chuyển xa… Cánh diều thời nay cũng không đơn thuần làm từ giấy bản, vỏ bao xi măng như xưa mà được làm từ chất liệu khác như vải, vừa bảo đảm độ bền, vừa mang tính thẩm mỹ cao…

Níu giữ hồn quê

Ở nước ta, đến nay vẫn còn nhiều nơi duy trì được thú chơi diều. Tại Hà Nội, những huyện như Quốc Oai, Thạch Thất, Đông Anh, Phúc Thọ... đều thành lập được câu lạc bộ diều. Tuy nhiên, chơi diều gắn với hội thi thả diều thì chỉ có ở làng Bá Dương Nội. Theo các cụ cao niên trong làng, hội thi diều ở làng Bá Dương Nội được mở vào rằm tháng Ba âm lịch hằng năm và tồn tại đã hàng trăm năm nay. Thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, do nhiều nguyên nhân, hội thi diều của làng bị gián đoạn. Cho tới năm 1986, hội thi diều của làng Bá Dương Nội được khôi phục và duy trì thường xuyên từ đó đến nay. Hội làng có nội dung thi diều sáo dành cho người lớn trên 18 tuổi với những quy định khá khắt khe: Sải cánh 2,2m, đeo 1-3 sáo, lên cao và đứng im nhất; còn diều dành cho thiếu nhi nhỏ hơn, nhiều màu sắc rực rỡ, sinh động…

Để bảo tồn và phát triển nét văn hóa đặc sắc của làng quê, từ năm 2004, những người yêu diều sáo đã thành lập Câu lạc bộ diều làng Bá Dương Nội. Đến nay, câu lạc bộ thu hút 45 hội viên tham gia, trong đó, nhiều người lớn tuổi có hàng chục năm kinh nghiệm như các ông: Phạm Văn Khiêm, Nguyễn Gia Đỗ, Phạm Văn Mai... cùng khá nhiều thanh niên tuy tuổi còn trẻ nhưng khá tinh tế trong làm diều và chơi diều như các anh: Nguyễn Văn Quyết, Nguyễn Văn Tâm, Nguyễn Văn Đông... Người làng Bá Dương Nội luôn tự hào khi duy trì được nét văn hóa đặc sắc của làng quê và họ càng vui hơn khi cánh diều của làng được dự nhiều festival diều trong nước và quốc tế. Với nghệ nhân Nguyễn Hữu Khiêm, ông có niềm tự hào riêng bởi từng được mang cánh diều của làng đi dự các lễ hội về diều tại 6 quốc gia. “Mỗi khi tiếng sáo diều làng mình cất lên, được mọi người trầm trồ, thán phục, vừa ngắm cánh diều chao liệng, vừa cảm nhận được hồn quê lắng đọng, thấy được sự mộc mạc, gần gũi mà không kém phần sang trọng… tôi đã vô cùng xúc động” - ông Khiêm tâm sự.

Chia sẻ về nét văn hóa của quê hương, Phó Chủ tịch UBND xã Hồng Hà Nguyễn Mạnh Hà cho hay: Để gìn giữ nét đẹp truyền thống, cứ vào dịp Tết Trung thu hằng năm, xã Hồng Hà đều tổ chức trưng bày diều và mời nhiều nghệ nhân truyền dạy kỹ thuật làm diều cho thế hệ trẻ. Với hoạt động này, xã luôn có sự hỗ trợ cụ thể và đặc biệt quan tâm tới những nghệ nhân khi tham gia “sân chơi” diều trong và ngoài nước nhằm bảo tồn, phát triển thú chơi dân gian tao nhã của quê hương.
NGUYỄN MAI
Bình luận
  • Chọn ngày:
  • /
  • /