Hà Nội, ngày 19-09-2019

Dấu xưa ở hội làng Yên Phụ

21/03/2019 10:18 | 0
(HNMCT) - Làng Yên Phụ xưa, nay là Khu dân cư số 4 thuộc phường Yên Phụ (quận Tây Hồ), nằm trên một bán đảo nhỏ nhô ra hồ Tây. Nơi đây phong cảnh hữu tình, mang vẻ đẹp như cái tên cổ xưa: Yên Hoa. Làng Yên Phụ từng nổi danh khắp kinh thành Thăng Long với nghề trồng hoa, cây cảnh, làm hương, đánh cá và nuôi cá cảnh.

Ngoài ra, ngôi làng cổ này còn ẩn chứa trong mình rất nhiều điều thú vị, trong đó không thể không nhắc tới ngôi đình với lối kiến trúc thờ dọc vô cùng đặc biệt cùng lễ hội truyền thống (tổ chức ngày 10 tháng Hai âm lịch hằng năm) được đánh giá là còn giữ được những nếp chuẩn mực của lễ hội xưa…

Ngôi đình dọc và thần tích

Nằm ở vị trí trung tâm của làng, đình Yên Phụ mang dáng vẻ bề thế, uy nghiêm, mặt nhìn ra hồ Ao Vả, lưng quay về phía hồ Tây. Giữa mênh mang sóng nước, đình Yên Phụ như một điểm nhấn đặc sắc với lối kiến trúc thờ dọc có một không hai. Theo các cụ cao niên trong làng, ngôi đình được xây dựng vào khoảng thế kỷ XVII. Nơi đây thờ ba vị đại vương làm thành hoàng làng là Uy Linh Lang Đại Vương và hai người em là Vương Duy Đại Vương và Vương Ba Đại Vương.

Đình Yên Phụ được xây theo kiểu chữ "đinh", tòa đại đình có quy mô lớn, mở cửa đầu hồi theo kiểu bức bàn. Nhà đại bái nối tiếp với hậu cung theo trục dọc mà không phải theo kiểu chuôi vồ (ngang) như thường thấy ở các ngôi đình khác. Cả khối kiến trúc trên được làm bằng gỗ lim đồ sộ, chạm khắc tinh xảo với những đề tài mang đậm phong cách nghệ thuật thế kỷ XVIII - XIX. Mái đình lợp ngói mũi hài, các góc đao uốn cong quay chầu về nóc mái. Chính giữa bờ nóc mái đắp nổi hình hai con rồng chầu mặt trời, bên cạnh là đôi phượng xòe cánh. Hai đầu bờ nóc đắp nổi hai con nghê. Chính giữa hậu cung là khám thờ bằng gỗ sơn son thếp vàng, trong đó đặt ba bộ long ngai bài vị, mũ áo của của ba vị thành hoàng. Ngoài ra, trong đình hiện còn giữ được nhiều cổ vật mang giá trị lịch sử nghệ thuật cao gồm 17 đạo sắc phong thần, bia đá niên hiệu Dương Đức nguyên niên (1672), kiệu sơn son thếp vàng, ngai thờ...

Trong cuốn thần phả hiện còn lưu giữ tại đình và sách Tây Hồ chí ghi lại thần tích về Uy Linh Lang Đại Vương như sau: Thời vua Trần Thánh Tông trị vì, hoàng hậu Minh Đức tuổi đã ngoài 30 mà vẫn chưa có con. Theo lệnh của Thiên đình, Uy Linh Lang Đại Vương đầu thai làm con trai của hoàng hậu. Càng lớn, Uy Lang càng tỏ ra là đứa trẻ thông minh, đọc một hiểu mười. Năm 18 tuổi, chàng ham mê đạo Phật, xin vua xuất gia nhưng không được chấp thuận. Sau nhà vua cho ở trại Bình Thọ (Yên Hoa - làng Yên Phụ ngày nay) để tĩnh tâm tu luyện. Năm Uy Lang 20 tuổi, quân Nguyên ồ ạt kéo sang xâm lược nước ta. Chàng bèn xin vua cho đi đánh giặc. Đội “Thiên tử quân” với hàng vạn binh sĩ của Uy Lang đánh đến đâu giặc thua đến đấy.

Nhờ công lao to lớn, Uy Lang được vua phong là Dâm Đàm Đại Vương. Ngài đã làm việc nước tại các đình: Yên Phụ, Nhật Tân và An Thọ. 10 năm sau đó, Ngài bỏ công danh theo cửa Phật đi giáo hóa khắp nơi. Giờ Ngọ ngày 8 tháng Tám năm Canh Tý (1300), Ngài không bệnh mà hóa trên đất Yên Phụ, thọ 36 tuổi. Vua cho xây đền thờ Ngài ở Yên Hoa, Nhật Chiêu và các nơi khác...

Đặc sắc lễ rước nước


Để tưởng nhớ công ơn của Uy Lang Đại Vương, vào ngày 10 tháng Hai âm lịch hằng năm, người dân làng Yên Phụ lại tổ chức lễ hội với nhiều nghi thức quan trọng. Đặc biệt, lễ hội làng luôn có sự tham gia của người dân 15 làng xung quanh hồ Tây như: Nghi Tàm, Tứ Liên, Nhật Tân... và đoàn kết chạ từ làng Thanh Cù (xã Ngọc Thanh, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên) - nơi có lăng mộ của Uy Linh Lang Đại Vương.

Đặc sắc nhất trong lễ hội, ngoài các lễ tế, dâng hương phải kể tới nghi thức rước nước được lưu truyền từ bao đời nay. Sáng sớm mồng 10 tháng Hai, người dân trong làng làm lễ rước kiệu từ đình ra chùa Trấn Quốc để lấy nước thanh tịnh về làm lễ Mộc dục (tắm tượng). Đoàn rước vượt dốc phố Yên Phụ, qua đường Thanh Niên tới chùa Trấn Quốc. Kiệu rước do 4 thanh niên khỏe mạnh, mặc áo dài, có dải và tua mạng khênh. Hai kiệu đại khác do 16 thanh niên cường tráng, mặc quần áo trắng, giầy trắng, đai đỏ hoặc xanh khênh. Đi sau đoàn kiệu là đội múa sênh tiền và các vị chức sắc, bô lão trong làng...

Một điều khác biệt ít thấy ở các lễ hội làng tại Hà Nội, đó là trong lễ hội làng Yên Phụ, trên đường đoàn rước đi qua, các hộ dân ở hai bên đều sửa biện các mâm lễ từ sáng sớm để nghênh đón Thành hoàng làng.

Ông Đỗ Minh Đức, ở 14 đường Thanh Niên (quận Tây Hồ) cho biết, việc lập bàn thờ đón Thành hoàng làng khi lễ rước đi qua với mong ước cầu may là tập tục lâu đời của người dân làng Yên Phụ. Lễ vật đơn giản nhưng biểu hiện sự thành kính đối với Ngài.

“Gia đình tôi duy trì việc này 60 năm nay rồi. Các thế hệ trong gia đình dù bận mấy cũng phải lập ban thờ để đón Ngài qua. Chúng tôi cảm thấy có một niềm tin rất lớn và tự hào vì làng Yên Phụ vẫn duy trì được phong tục này ”, ông Đức nói thêm.

Khi đoàn rước đến cổng chùa, chỉ những người có trách nhiệm mới vào trong để chứng kiến hòa thượng trụ trì làm lễ, ban phép. Sau khi hoàn thành phần lễ, nước được rước về đình Yên Phụ để các cụ làm lễ bái ban Mộc dục và lễ tế Thành hoàng. Ngoài sân đình, nhịp trống hội rộn ràng hòa với tiếng hát chèo, hát văn trên mặt hồ Ao Vả. Người dân nhiệt tình tham gia các trò chơi dân gian như chọi chim, kéo co, đánh cờ...

Tại lễ hội làng Yên Phụ tổ chức hôm 10 tháng Hai âm lịch, tức ngày 15-3 vừa qua, Hòa thượng Thích Thanh Nhã, trụ trì chùa Trấn Quốc bày tỏ mong muốn: “Nghi lễ rước nước trong hội làng là việc tâm linh rất quan trọng. Mong rằng Đảng ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và nhân dân phường Yên Phụ cố gắng giữ sự trang nghiêm, ý thành của nghi lễ rước nước này, góp phần cầu phúc cũng như sự tốt lành, an lạc cho nhân dân phường Yên Phụ nói riêng và quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội nói chung”.

Với những nỗ lực trong việc bảo vệ di tích và bảo tồn những truyền thống văn hóa tốt đẹp, lễ hội làng Yên Phụ được đánh giá vẫn giữ được nền nếp hội đình xưa. Có được điều đó là nhờ sự vào cuộc của chính quyền địa phương cùng sự đồng lòng của nhân dân.

Như Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Yên Phụ Hoàng Xuân Sáng chia sẻ: "Nhiều năm qua, chính quyền và nhân dân phường Yên Phụ luôn nỗ lực gìn giữ những nét đẹp văn hóa trong lễ hội truyền thống của làng Yên Phụ. Đây là dịp hun đúc tinh thần yêu nước của nhân dân, tập trung sức mạnh đoàn kết và khơi dậy niềm tự hào về truyền thống văn hóa - lịch sử quý báu của làng Yên Phụ. Những truyền thống đó được người dân gìn giữ, bảo vệ một cách hoàn toàn tự nguyện. Bởi thế, những di sản văn hóa ấy ngày càng phát huy giá trị trong đời sống, góp phần phát triển du lịch địa phương và làm đẹp thêm kho tàng văn hóa dân gian của Thủ đô Hà Nội".
Mỹ An
Bình luận
  • Chọn ngày:
  • /
  • /